Δύο μεγάλες μελέτες που δημοσιεύθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες έρχονται να αναζωπυρώσουν τη συζήτηση σχετικά με τις επιπτώσεις της μέτριας κατανάλωσης αλκοόλ – και ειδικότερα του κρασιού – στη θνησιμότητα από κάθε αιτία και στους κινδύνους εμφάνισης καρκίνου.
Οι μελέτες που αποδεικνύουν τα οφέλη της μέτριας κατανάλωσης στην υγεία συνεχίζονται, γεγονός που όμως δεν εμποδίζει τα μηνύματα δημόσιας υγείας να ισχυρίζονται το αντίθετο.
Όχι μία, αλλά δύο μεγάλης κλίμακας μελέτες που διεξήχθησαν στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο σε σημαντικά δείγματα πληθυσμού επιβεβαιώνουν εκ νέου τις δυνητικά ευνοϊκές επιπτώσεις της μέτριας κατανάλωσης. Η πρώτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «δεν παρατηρήθηκε καμία συσχέτιση μεταξύ της μέτριας κατανάλωσης και της θνησιμότητας από καρκίνο», ενώ η δεύτερη αναδεικνύει αξιοσημείωτες διαφορές ανάλογα με το είδος του ποτού που καταναλώνεται, με τα αποτελέσματα να είναι σαφώς πιο ευνοϊκά για το κρασί.
Διάψευση ορισμένων δημόσιων δηλώσεων
Η αμερικανική μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα στο Journal of General Internal Medicine, είχε ως στόχο να αξιολογήσει την ειδική επίδραση της ποσότητας του καταναλωνόμενου αλκοόλ στη θνησιμότητα από καρκίνο. Οι ερευνητές απαντούσαν με αυτόν τον τρόπο στην προειδοποίηση που είχε εκδώσει τον Ιανουάριο του 2025 ο Επικεφαλής Δημόσιας Υγείας των ΗΠΑ (Surgeon General), ο οποίος συνέδεε κάθε κατανάλωση αλκοόλ – «ανεξαρτήτως είδους» – με τον κίνδυνο καρκίνου.
Θεωρώντας ότι η εν λόγω προειδοποίηση βασιζόταν σε δεδομένα που παρουσίαζαν «σημαντικούς περιορισμούς», οι συγγραφείς στηρίχθηκαν στην πληθυσμιακή ομάδα REGARDS, η οποία περιλαμβάνει 30.239 ενήλικες άνω των 45 ετών. Τα επίπεδα κατανάλωσης αλκοόλ ταξινομήθηκαν σε τέσσερις κατηγορίες:
- Καμία
- Χαμηλή: έως 3 ποτά την εβδομάδα
- Μέτρια: 4 έως 7 ποτά/εβδομάδα για τις γυναίκες και 4 έως 14 για τους άνδρες
- Υψηλή: πάνω από 7 ποτά/εβδομάδα για τις γυναίκες και πάνω από 14 ποτά/εβδομάδα για τους άνδρες
Η ανάγκη για μια πιο διαφοροποιημένη προσέγγιση
Μετά από μια διάμεση περίοδο παρακολούθησης 13,3 ετών και κατόπιν προσαρμογής των διαφόρων παραγόντων κινδύνου (δημογραφικά, κοινωνικοοικονομικά, ιατρικά δεδομένα…), οι ερευνητές παρατήρησαν ότι η χαμηλή κατανάλωση αλκοόλ σχετιζόταν με μείωση κατά 11% του κινδύνου καρκίνου, ενώ η υψηλή κατανάλωση συνδεόταν με αύξηση κατά 21% αυτού του κινδύνου. Για τους μέτριους καταναλωτές, δεν διαπιστώθηκε καμία συσχέτιση με τη θνησιμότητα από καρκίνο. Τα αποτελέσματα αυτά θεωρούνται στατιστικά σημαντικά.
Για σύγκριση, οι μη προσαρμοσμένες αναλύσεις έδειχναν μείωση του κινδύνου κατά 18% για τη χαμηλή κατανάλωση και αύξηση κατά 37% για την υψηλή κατανάλωση. Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν επίσης ότι ένα μέρος του επιπλέον κινδύνου που παρατηρήθηκε στους μεγάλους καταναλωτές θα μπορούσε να εξηγηθεί από τον υψηλότερο επιπολασμό του καπνίσματος σε αυτή την ομάδα. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η κατανάλωση αλκοόλ βασίστηκε σε προσωπικές δηλώσεις των ίδιων των συμμετεχόντων.
Αν και οι ερευνητές συνιστούν «προσοχή πριν ερμηνευτεί η κατανάλωση αλκοόλ ως ευεργετική όσον αφορά τον κίνδυνο καρκίνου», τονίζουν παράλληλα την ανάγκη «να ξεπεράσουμε την απομονωμένη ανάλυση ενός και μόνο παράγοντα του τρόπου ζωής ή της υγειονομικής συμπεριφοράς, ώστε να υιοθετήσουμε μια πιο σφαιρική και ολοκληρωμένη προσέγγιση των ατομικών συμπεριφορών, η οποία θα περιλαμβάνει τη φυσική δραστηριότητα, το κάπνισμα, τη διατροφή και την κατανάλωση αλκοόλ». Πρόκειται για μια άμεση αιχμή προς τα απόλυτα και χωρίς αποχρώσεις μηνύματα που διαδίδονται από ορισμένους οργανισμούς υγείας.
Βρετανική μελέτη μεγάλης κλίμακας
Η ανάγκη για μια πιο λεπτή προσέγγιση των πραγμάτων γίνεται ακόμη πιο σαφής σε μια δεύτερη μελέτη, βρετανική αυτή τη φορά, η οποία αφορά μια πληθυσμιακή ομάδα δέκα φορές μεγαλύτερη. Δημοσιευμένη στο Journal of the American College of Cardiology, βασίζεται στα δεδομένα περισσότερων από 340.000 Βρετανών ενηλίκων που συμμετείχαν στην UK Biobank μεταξύ 2006 και 2022.
Εδώ επίσης, η κατανάλωση αλκοόλ ποσοτικοποιήθηκε προκειμένου να αξιολογηθεί η συσχέτισή της με τη θνησιμότητα από κάθε αιτία, καθώς και με τους θανάτους από καρκίνο και καρδιαγγειακά νοσήματα.
- Η κατανάλωση χαρακτηρίστηκε ως χαμηλή όταν κυμαινόταν μεταξύ 20g την εβδομάδα και 20g την ημέρα για τους άνδρες, και 20g την εβδομάδα και 10g την ημέρα για τις γυναίκες. (Ως σημείο αναφοράς, ένα ποτήρι κρασί 150 ml περιέχει περίπου 14g καθαρής αλκοόλης).
- Η μέτρια κατανάλωση αντιστοιχούσε σε 20g έως 40g την ημέρα για τους άνδρες και 10g έως 20g για τις γυναίκες.
- Η υψηλή κατανάλωση ορίστηκε πάνω από τα 40g την ημέρα για τους άνδρες (δηλαδή περίπου 3 ποτήρια) και πάνω από τα 20g για τις γυναίκες.
Η υγειονομική παρακολούθηση των συμμετεχόντων διήρκεσε κατά μέσο όρο περισσότερα από 13 έτη.
Το πλεονέκτημα του κρασιού
Σε σύγκριση με όσους απείχαν ή ήταν περιστασιακοί πότες (λιγότερο από 20g την εβδομάδα), η υψηλή κατανάλωση συνδεόταν με αύξηση κατά 24% του κινδύνου θνησιμότητας από κάθε αιτία. Ο κίνδυνος αυτός ανερχόταν σε 36% για τη θνησιμότητα από καρκίνο και σε 14% για τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Αντίθετα, τα αποτελέσματα αναδεικνύουν ξεκάθαρα διαφορές ανάλογα με το είδος του ποτού που καταναλώνεται: ενώ η κατανάλωση μπύρας, αποσταγμάτων (σκληρών ποτών) ή μηλίτη, ακόμη και σε χαμηλό ή μέτριο επίπεδο, σχετιζόταν με σημαντική αύξηση του κινδύνου θνησιμότητας, η ισοδύναμη κατανάλωση κρασιού συνδεόταν με σαφώς μικρότερο κίνδυνο.
Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι οι μέτριοι καταναλωτές κρασιού παρουσίαζαν κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακό νόσημα χαμηλότερο κατά 21% σε σχέση με τα άτομα που δεν κατανάλωναν ποτέ ή κατανάλωναν περιστασιακά. Αυτό το όφελος δεν παρατηρήθηκε για τα άλλα είδη αλκοολούχων ποτών, για τα οποία ακόμη και η χαμηλή κατανάλωση σχετιζόταν με αύξηση κατά 9% του κινδύνου καρδιαγγειακής θνησιμότητας σε σύγκριση με όσους απείχαν ή έπιναν περιστασιακά.
Διαφορετικοί τρόποι κατανάλωσης
Επικαλούμενοι την παρουσία πολυφαινολών και αντιοξειδωτικών στο κρασί, οι ερευνητές υπογραμμίζουν επίσης ότι «το κρασί καταναλώνεται συχνότερα κατά τη διάρκεια των γευμάτων και από άτομα που έχουν καλύτερης ποιότητας διατροφή καθώς και, γενικότερα, πιο υγιεινές συνήθειες διαβίωσης».
Για τον κύριο συγγραφέα της μελέτης, Zhangling Chen, καθηγητή στο Νοσοκομείο Second Xiangya του Πανεπιστημίου Central South στην Κίνα:
«Αυτά τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι το είδος του αλκοόλ που καταναλώνεται, ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνεται, καθώς και οι συνδεόμενες με αυτό συνήθειες ζωής, συνεισφέρουν όλα μαζί στις διαφορές που παρατηρούνται όσον αφορά τον κίνδυνο θνησιμότητας».
Αυτή η νέα μελέτη έρχεται να προστεθεί στη συνέχεια πολυάριθμων μελετών παρατήρησης που αναδεικνύουν παρόμοιες συσχετίσεις. Πρόκειται για μια σύγκλιση αποτελεσμάτων που προκαλεί σκεπτικισμό απέναντι στην πληθώρα των αμφισβητήσεων σχετικά με τις επιδράσεις της μέτριας κατανάλωσης κρασιού στην υγεία.
Σε αυτό το πλαίσιο, ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι μόνο μεγάλης κλίμακας τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές θα επέτρεπαν την εμβάθυνση των γνώσεων που αφορούν ειδικά τη μέτρια κατανάλωση κρασιού. Εργασίες προς αυτή την κατεύθυνση διεξάγονται επί του παρόντος από τον καθηγητή Miguel A. Martinez-Gonzalez στην Ισπανία.
