ΠΟΓΕΔΥ: Ποιος ελέγχει τους ελεγκτές στα βιολογικά;

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Γεωτεχνικών Δημοσίων Υπαλλήλων (ΠΟΓΕΔΥ), με αφορμή τα πρόσφατα δημοσιεύματα που αναδεικνύουν τα ευρήματα της έκθεσης της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG AGRI) για το σύστημα ελέγχου και πιστοποίησης των βιολογικών προϊόντων στην Ελλάδα, θεωρεί υποχρέωσή της να επισημάνει ότι το ζήτημα έχει πλέον λάβει διαστάσεις που υπερβαίνουν τις επιμέρους διοικητικές αδυναμίες και αγγίζουν τον πυρήνα της αξιοπιστίας του κρατικού μηχανισμού ελέγχου.

Τα ευρήματα της ευρωπαϊκής έκθεσης δεν αφορούν απλώς τεχνικές ή διαδικαστικές ελλείψεις. Αφορούν την επάρκεια του εθνικού συστήματος εποπτείας, την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών διασφάλισης της ποιότητας, τη λειτουργία των φορέων πιστοποίησης και τελικά την αξιοπιστία της ίδιας της πιστοποίησης των βιολογικών προϊόντων που φέρουν το ελληνικό και ευρωπαϊκό σήμα.

Οι διαπιστώσεις περί ανεπαρκών ελέγχων, αδυναμιών στην εποπτεία των φορέων πιστοποίησης, ελλείψεων στην ιχνηλασιμότητα και σοβαρών κενών στο σύστημα διασφάλισης της συμμόρφωσης δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένα περιστατικά. Από την άλλη τα καταγγελτικά δημοσιεύματα αποδίδουν συγκεκριμένες πολιτικές και όχι μόνο ευθύνες που πρέπει να διερευνηθούν άμεσα. Αποτυπώνουν δομικά προβλήματα ενός συστήματος το οποίο όφειλε να λειτουργεί με πλήρη διαφάνεια, ανεξαρτησία και αποτελεσματικότητα.

Η ΠΟΓΕΔΥ τονίζει ότι προκύπτουν συγκεκριμένες πολιτικές και διοικητικές ευθύνες:

1. Ευθύνη του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων

Το Υπουργείο αποτελεί την αρμόδια εθνική αρχή για την εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου των βιολογικών προϊόντων και την εποπτεία του συνολικού συστήματος ελέγχου.

Εφόσον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει σοβαρές αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο διενεργούνται ή εποπτεύονται οι έλεγχοι, τίθεται αυτονόητα ζήτημα επάρκειας του σχεδιασμού, της παρακολούθησης και της αξιολόγησης του συστήματος που τελεί υπό την πολιτική ευθύνη του Υπουργείου.

2. Ευθύνη του ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ

Ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ κατέχει κομβικό ρόλο στην εποπτεία των οργανισμών ελέγχου και πιστοποίησης.

Τα ευρήματα της DG AGRI δημιουργούν εύλογα ερωτήματα σχετικά με:

• την αποτελεσματικότητα της εποπτείας που ασκήθηκε,
• την επάρκεια των δειγματοληπτικών και διοικητικών ελέγχων,
• την έγκαιρη ανίχνευση αποκλίσεων,
• την επιβολή διορθωτικών μέτρων και κυρώσεων όταν αυτές διαπιστώνονταν.

3. Ευθύνη του Εθνικού Συστήματος Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ)

Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το ζήτημα της αποτελεσματικότητας του συστήματος διαπίστευσης των Φορέων Ελέγχου και Πιστοποίησης, καθώς ο Εθνικός Οργανισμός Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ) αποτελεί τον θεσμικό μηχανισμό που βεβαιώνει την τεχνική επάρκεια, την αξιοπιστία και την αμεροληψία των οργανισμών που χορηγούν πιστοποιήσεις βιολογικών προϊόντων.

Η διαπίστευση αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα αξιοπιστίας κάθε συστήματος πιστοποίησης.Όταν εκφράζονται σοβαρές αμφιβολίες για την ποιότητα και την εγκυρότητα των ελέγχων που διενεργούν διαπιστευμένοι οργανισμοί, είναι αναγκαίο να αξιολογηθεί κατά πόσο το υφιστάμενο πλαίσιο διαπίστευσης και επαναξιολόγησης εξασφαλίζει πράγματι την απαιτούμενη αξιοπιστία και ανεξαρτησία.

4. Ευθύνη του Υπουργείου Ανάπτυξης και των μηχανισμών προστασίας του καταναλωτή

Το θέμα δεν περιορίζεται στην πρωτογενή παραγωγή.Αφορά άμεσα την αγορά, την προστασία του καταναλωτή και την αντιμετώπιση φαινομένων παραπλάνησης μέσω της εμπορίας προϊόντων που παρουσιάζονται ως βιολογικά χωρίς να εξασφαλίζεται επαρκώς η αυθεντικότητα των σχετικών ισχυρισμών.

5. Ευθύνη της Πολιτείας για την υποστελέχωση των ελεγκτικών μηχανισμών

Η ΠΟΓΕΔΥ έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι δεν μπορεί να υπάρξει αποτελεσματικός έλεγχος χωρίς επαρκές και εξειδικευμένο γεωτεχνικό προσωπικό.

Η διαρκής υποστελέχωση των αρμόδιων υπηρεσιών, η απομείωση της τεχνικής και επιστημονικής τους επάρκειας και η ανάθεση ολοένα και περισσότερων κρίσιμων λειτουργιών σε εξωτερικούς φορείς δημιουργούν συνθήκες που υπονομεύουν την αξιοπιστία του ελεγκτικού συστήματος.

Η προστασία των καταναλωτών και των έντιμων παραγωγών είναι αδιαπραγμάτευτη

Οι Έλληνες παραγωγοί που τηρούν με συνέπεια τους κανόνες της βιολογικής παραγωγής, επενδύουν σημαντικούς πόρους και αναλαμβάνουν υψηλό κόστος συμμόρφωσης δεν μπορεί να βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα σύστημα το οποίο επιτρέπει να αμφισβητείται συνολικά η αξιοπιστία του κλάδου.

Παράλληλα, οι καταναλωτές έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν ότι το προϊόν που αγοράζουν ως βιολογικό είναι πράγματι βιολογικό και ότι η σχετική πιστοποίηση στηρίζεται σε αυστηρούς, αντικειμενικούς και αξιόπιστους ελέγχους.

Η ΠΟΓΕΔΥ ΑΠΑΙΤΕΙ

• Την άμεση δημοσιοποίηση όλων των διορθωτικών ενεργειών που έχουν ζητηθεί από τις ευρωπαϊκές αρχές.
• Τη διενέργεια πλήρους διαχειριστικού και διοικητικού ελέγχου του συστήματος εποπτείας των φορέων πιστοποίησης.
• Την ενίσχυση των κρατικών ελεγκτικών μηχανισμών με μόνιμο εξειδικευμένο γεωτεχνικό προσωπικό.
• Την επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου εποπτείας και λογοδοσίας όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
• Την πλήρη διερεύνηση των ευρημάτων της έκθεσης της DG AGRI και την απόδοση τυχόν διοικητικών, πειθαρχικών ή άλλων ευθυνών όπου αυτές προκύψουν.
• Την εξέταση των δημοσίων καταγγελιών για το σύνολο των εταιρειών πιστοποίησης που είτε τους είχε αρθεί η πιστοποίηση και συνέχισαν να εκδίδουν πιστοποιητικά, είτε τα στοιχεία ελέγχων τους δεν ήταν ρεαλιστικά, είτε ακόμη δεν διενέργησαν καθόλου την υποχρεωτική εξακρίβωση/ετήσια επαλήθευση σε επιχειρήσεις βιολογικών.

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τους βιοκαλλιεργητές και τον αγροτικό κόσμο. Αφορά την εμπιστοσύνη του καταναλωτή, την αξιοπιστία των ελληνικών εξαγωγών και την εικόνα της χώρας στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και στις διεθνείς αγορές.

Η Κυβέρνηση και όλοι οι αρμόδιοι φορείς οφείλουν να τοποθετηθούν δημόσια και να δώσουν τεκμηριωμένες απαντήσεις. Η διαφάνεια, η λογοδοσία και η αποτελεσματικότητα των ελέγχων δεν αποτελούν επιλογή. Αποτελούν υποχρέωση απέναντι στους πολίτες, στους παραγωγούς και στη χώρα.

Η αξιοπιστία των βιολογικών προϊόντων δεν μπορεί να βασίζεται στην καλή πίστη. Οφείλει να στηρίζεται σε αυστηρούς ελέγχους, πραγματική εποπτεία και πλήρη λογοδοσία.